قاشق چنگال ایرانی ها در دوران ساسانی و در حالی که هنوز برخی از کشورهای دنیا با دست غذا می خورند کشور ما حدود 1800 سال پیش در دوره ساسانیان از قاشق و چنگال به عنوان ابزاری برای غذا خوردن استفاده می کرده است. در تصویر بالا این قاشق و چنگال را مشاهده می کنید. این قاشق چنگال قدیمی ایرانی ها متعلق به دوران ساسانی و 1500 سال پیش می باشد.

یافته‌های دوران رم باستان نشان می‌دهند که از چنگال برای صرف غذا استفاده می‌شده است.(هرچند قدمت استفاده از قاشق و چنگال در ایران به دوران ماد و هخامنشی و ساسانیان می رسد.)به احتمال زیاد استفاده از قاشق و چنگال و کارد به هنگام غذا خوردن مختص اشراف بوده است و از چنگال به مفهوم امروزی‌آن استفاده نمی‌شده، بلکه برای بیرون کشیدن گوشت از دیگ غذا کاربرد داشته است.

در کتاب انجیل از چنگال به نیکی یاد نشده و آمده است “روحانیون به هنگام اجرای مراسم قربانی برخلاف فرامین با چنگال سه دندانه گوشت قربانی را دیگ بیرون آوردند”. تا قرن‌ها چنگال در اروپای مسیحی “ابزار شیطان” و “زنان” محسوب می‌شد.

باین حال استفاده از چنگال، آرام آرام در ایتالیا در بین اشراف مد شد و از قرن هفدهم از این کشور به سراسر قاره اروپا سرایت کرد. در آداب غذاخوردن در اروپا می‌گویند دلیل اینکه “چنگال به هنگام صرف غذا نباید هیچگاه رو به بالا باشد” بنا به دلائل مذهبی بوده است که “مبادا فرشته و ملائکه به چنگال کشیده شوند”.با آغاز عصر روشنگری چنگال ازنوع سه شاخه‌اش نیز از چنگال کلیسا و روحانیت رها شد. از قرن هفدهم استفاده از چنگال “چهار شاخه” در فرانسه رواج یافت.

تنوع بالای محصولات اگر چه موجبات افزایش قدرت انتخاب خریداران را در پی دارد؛ اما تا حدود زیادی موجب بروز سردرگمی هایی برای خریدار هنگام خرید می شود.

به همین دلیل هنگام خرید این کالا باید به نکاتی توجه شود که در این بخش ما به اختصار اشاره ای به آنها می کنیم.

بودجه خود را مشخص کنید:

این یک اصل کلی در مورد خرید تمام کالاهاست. مشخص کردن بودجه قبل از خرید موجب می شود شما دایره جست وجوی محدودتری داشته و راحت تر کالای مورد نظر را با قیمت مد نظر خریداری کنید. پس قبل از خرید از میان نمونه های ارزان قیمت، میان قیمت و گران قیمت یکی را انتخاب کنید.
برند مورد نظر را معین کنید:

در حال حاضر برندهای گوناگونی در بازار موجودند  و این کالا بازاری بسیار پرتنوع دارد که بهتر است با بررسی و تحقیق، یکی از برندهای موجود در بازار را انتخاب کنید.

مشخص کنید به چه تعداد قاشق و چنگال نیاز دارید:

یک ست ۱۲ نفره قاشق و چنگال مرکب از ۱۲ عدد قاشق غذاخوری، ۱۲ عدد چنگال غذاخوری، ۱۲عدد کارد غذاخوری، ۱۲ عدد قاشق مرباخوری، ۱۲عدد چنگال میوه خوری، ۱۲ عدد کارد میوه خوری، ۱۲ عدد قاشق چایخوری، ۱۲ عدد قاشق شربت خوری، ۱۲ عدد قاشق بستنی خوری، ۱۲ عدد قاشق سوپخوری، قاشق سرو خورشت، کارد ماهی، چنگال ماهی، کارد استیک، کارد سرو کیک، ۲ کفگیر برنج، ۲ ملاقه سوپ، ملاقه سس، قاشق و چنگال سالاد، گیره قند و شیرینی، قاشق عسل و قاشق شکر است.

اگر به تعداد کمتری قاشق و چنگال احتیاج دارید، می توانید به سراغ فروشندگانی بروید که این کالاها را به صورت فله ای می فروشند و هر تعداد که می خواهید در ست های شش عددی خریداری کنید. اما اگر به تعداد بیشتری نیاز دارید، می توانید دو سرویس تهیه کنید.
در ضمن شرکت صنایع استیل ایران هر تعداد که قاشق و چنگال که مورد نیازتان باشد را در اختیاریان قرار می دهد و می توانید بسته به سلیقه خودتان سفارش دهید.

تکه های اضافی را تهیه کنید:

پیشتر سرویس قاشق و چنگال، از یکسری قاشق و چنگال غذاخوری اصلی همراه یک سرویس مخصوص دسرخوری، چایخوری و مرباخوری و کارد و چنگال کیک خوری تشکیل شده بود. اما امروز انواع کفگیر، ملاقه، قاشق های مخصوص سوپ و بستنی و انبر سالاد آنها را همراهی می کند.

تکه های مختلف یک سرویس قاشق و کارد و چنگال با هر سبکی که باشد، چه مدرن و چه آنتیک، تاثیر زیادی بر جلوه چیدمان میز می گذارد؛ اما امروزه، کمتر پیش می آید از سرویس های کامل کارد و چنگال برای سرو غذا در یک ضیافت شام استفاده شود و اغلب افراد از کارد و چنگال و قاشق غذاخوری و چایخوری به شکل معمول خود استفاده می کنند.

در کل عرضه قاشق و چنگال به شکل عددی، دستی، جیبی، ۱۲، ۲۴، ۳۰، ۹۲، ۱۳۶،۱۲۴، و ۱۴۸ پارچه با جعبه چوبی و چرمی و کنسول های ویژه صورت می گیرد.

سرویس ضدخش خریداری کنید:

باید توجه داشته باشیم امروزه همه سرویس های قاشق و چنگال باید به گونه ای باشند که بتوان آنها را برای شست وشو در ماشین ظرفشویی قرار داد، به طوری که آسیب نبینند. تمامی سرویس های قاشق و چنگال صنایع استیل ایران را می توانید با خیالی آسوده در ماشین ظرفشویی قرار دهید.

در این خصوص هرچه جنس قاشق و چنگال محکم تر و مقاوم تر باشد، بهتر است. سرویس های قدیمی ساخته شده از استیل سبک و نازک و دارای دسته های چوبی، برای قراردادن در ماشین های ظرفشویی امروزی مناسب نیستند.

سرویسی تهیه کنید که سیاه نشود:

مشاهده شده است که برخی از سرویس های قاشق و چنگال پس از مدتی سیاه و کدر می شوند. برخی نیز رد آب روی آنها مانده و رد سیاه رنگی روی قاشق و چنگال و کارد می گذارد. دقت کنید سرویسی خریداری کنید که این مشکل را نداشته باشد. به همین دلیل بهتر است سرویس گارانتی دار خریداری کنید و بابت این موضوع از فروشنده ضمانت بگیرید.

کنسولی می خواهید یا سامسونتی:

بسیاری از خانم ها معتقدند سرویس های کنسولی خیلی شیک تر از سرویس های سامسونتی است و سرویس های سامسونتی در کابینت آشپزخانه، به سختی جابه جا می شوند، ولی باید در نظر داشته باشید اگر منزل شما فضای کافی برای این سرویس کنسولی ندارد از خرید آن خودداری کنید. در عین حال در نظر داشته باشید از نمایندگی هایی خرید کنید که ضمانت و گارانتی لازم را برای محصولات خود داشته باشند

 

در پایان به اختصار در خصوص شرایط نگهداری قاشق و چنگال نکاتی را به شما می گوییم که بسیار مفید است :

۱-حتما از مواد شستشو دهنده ی اصلی و شرکتی استفاده کنید.

۲-به جای استفاده از قرص و پودر،حتما از ژل شستشوی استاندارد استفاده شود.

۳-چیدن قاقش و چنگال در سبد مخصوص به صورت ایستاده طوریکه دسته ها به سمت پایین و کفه ها به سمت بالا قرار بگیرند.

۴- نکته بسیار بسیار مهم اینکه پس از اتمام کار ماشین ظرفشویی بلافاصله درب ماشین رو باز کنید تا بخار داغ خارج شود و اقلام شستشو شده را در اسرع وقت از دستگاه خارج نمایید.

۵-به هیچ وجه کارد میوه، کارد استیک، کارد کره، کارد بره، کارد ژیگو و یا هر کاردی رو داخل ماشین ظرفشویی جهت شستشو قرار ندهید.

۶-بطور کلی از تماس یا ماندن مواد خوراکی اسیدی به مدت طولانی روی قاشق و چنگال و کارد و… خودداری نمایید(سرکه،آب لیمو،سس مایونز،ماهی و..)

۷-لطفا به مدت طولانی قاشق چنگال رو در سینک ظرفشویی نگه ندارید.رطوبت به مرور زمان استیل را کدر میکند.

۸-در هنگام شستشوی دستی،فقط با ابر و مایع استاندارد ظرفشویی ،شستشو نمایید و از کشیدن اسکاچ و هر گونه دستمال یا جسم زبر و خشن به استیل خوداری نمایید.

 

 

بشقاب، کارد، چنگال و قاشقی که برای هر نفر در دو طرف بشقاب قرار می دهید، باید ۲ تا ۵/۲ سانتی متر از لبه میز فاصله داشته باشد.

کارد را در طرف راست بشقاب، طوری قرار دهید که لبه تیز آن رو به بشقاب واقع شود.

قاشق را در همان طرفی که کارد هست و در سمت راست آن بگذارید. چنگال را باید سمت چپ بشقاب گذاشت.

مواقعی که خوردن غذای مورد نظر احتیاج به کارد نداشته باشد، آن را نباید روی میز گذاشت و در این صورت چنگال را باید به طرف راست بشقاب آورد.

در صورتی که چند نوع کارد و چنگال و قاشق مورد احتیاج باشد، باید آنها را به ترتیب استفاده و در هر طرف از سمت به طرف بشقاب چید. مثلاً اگر غذای اول سوپ است، باید در سمت راست بشقاب از خارج به داخل، اول قاشق سوپخوری را قرار داد، بعد از صرف سوپ، آن را با بشقاب سوپخوری برداشت تا با غذای بعد، کارد و چنگال به کار برده شود. به این ترتیب آخرین غذا یا وسایلی که بلافاصله پهلوی بشقاب قرار دارد صرف می شود.

اگر احتیاج باشد که یک یا چند لیوان برای هر نفر روی میز گذاشته شود آنها را باید در سمت راست، بالای کارد قرار داد. چنانچه بلندی لیوان ها با هم فرق داشته باشد، بهتر است آنها را به ترتیب بلندی از چپ به راست بچینید. در موقعی که آشامیدنی را در لیوان می ریزید، بیش از سه چهارم آن را پر نکیند تا به آسانی بدون آنکه چیزی روی میز بریزد، بتوانید لیوان را بردارید.

بشقاب کوچک نان یا دسر باید در سمت چپ بشقاب بزرگ و بالای چنگال قرار گیرد و چنانچه به جز غذاها کره هم روی میز آورده شود، باید از همان بشقاب نان استفاده کرد.
اگر می خواهید برای هر کس کارد کوچکی برای مالیدن کره به نان، جزء وسایل روی میز بگذارید، آن را روی بشقاب نان و کره و در کنار آن عمود یا موازی با کارد یا چنگال آن شخص بگذارید. در هر حال دسته کارد را باید به طرفی قرار دهید که برداشتن آن با دست به آسانی انجام پذیرد.

 

نکات مراقبتی برای نگهداری بهتر قاشق و چنگال استیل

در ادامه چند توصیه مهم برای اطمینان از طول عمر بیشتر و عدم نیاز مجدد به تمیز کردن قاشق و چنگال استیل را برایتان آورده‌ایم:

  • برای جلوگیری از آسیب احتمالی ناشی از تماس با مواد اسیدی، سرویس قاشق و چنگال خود را با آب بشویید.
  • برای پاک کردن لکه‌های ماندگار، فقط از شوینده مخصوص استیل استفاده کنید.
  • برای تمیز کردن قاشق و چنگال استیل در ماشین ظرفشویی از دفترچه راهنمای ماشین پیروی کنید.
  • برای شستشوی کارد استیل، سر کارد را برعکس در ماشین ظرف شویی قرار دهید.
  • برای جلوگیری از لک شدن یا آسیب دیدگی قاشق و چنگال استیل، آن‌ها را بصورت مداوم در ماده شوینده یا فضای مرطوب نگهداری نکنید.
  • استفاده از سیم ظرفشویی و هر نوع ساینده ای که ایجاد خراش کند، موجب ایجاد خط و خش و از بین رفتن درخشش سرویس قاشق و چنگال خواهد شد.
  • سرویس قاشق و چنگال استیل خود را با ظروف نقره در ماشین ظرفشویی قرار ندهید، زیرا این کار باعث تیرگی و کدری ظروف می‌شود.
  • توقف برنامه شستشوی ماشین ظرفشویی، در حین آبکشی موجب ایجاد لک و آسیب دیدگی احتمالی قاشق و چنگال‌ها می‌شود.
  •  برای حفظ کیفیت روکش استیل، از شوینده‌های قوی که حاوی سفید کننده هستند، پرهیز کنید.
  •  می‌توانید برای جلوگیری از تیرگی، بلافاصله بعد از هر بار استفاده، سرویس قاشق و چنگال استیل خود را به صورت دستی شستشو و سپس خشک کنید.
  • استیل ضد زنگ از مواد بسیار بادوام و مقاوم ساخته شده است. با این حال در صورت عدم مراقبت درست، قاشق و چنگال استیل در معرض زنگ زدگی، غر شدگی و لک شدگی قرار می‌گیرد.
  • نگهداری طولانی مدت کارد و چنگال‌های کثیف در ماشین ظرفشویی، باعث ایجاد لکه و ماندگاری آن خواهد شد. آب‌کشی‌ قاشق و چنگال‌ها قبل از قرار دادن‌شان داخل ماشین ظرفشویی، خصوصاً اگر قرار نیست فوراً ماشین ظرفشویی را روشن کنید، از بروز چنین مسئله‌ای جلوگیری می‌کند.
  • از رها کردن کارد و چنگال استیل برای مدت طولانی در آب‌ و صابون، محلول‌های سفید کننده یا آب‌نمک پرهیز کنید.
  • از به کار بردن شوینده‌های خورنده پرهیز کنید.
  • برای تمیز کردن قاشق و چنگال استیل و پاک کردن لکه‌های شبیه به رنگین‌کمان، می‌توانید از آب لیمو استفاده کنید.

روش براق کردن قاشق و چنگال استیل :

مواد مورد نیاز برای براق کردن قاشق و چنگال استیل:

  • ۱  پیمانه جوش شیرین
  • ۲  قاشق غذا خوری صابون کاستیلی
  • یک ظرف بزرگ آب
  • دو تکه پارچه تمیز
  1. جوش شیرین و صابون کاستیلی را در یک کاسه با یکدیگر مخلوط کنید تا خمیری نرم و سفید رنگ درست شود. سپس با استفاده از پارچه تمیز، خمیر را بر روی قاشق و چنگال استیل بمالید و پس از این که مطمئن شدید همه جای قاشق و چنگال به خمیر آغشته شده است، با استفاده از پارچه آن را پاک کنید.
  2. سپس قاشق و چنگال‌های استیل را با آب سرد بشویید و تمامی بقایای خمیر را از روی آن‌ها پاک کنید.
  3. با استفاده از یک پارچه خشک، نرم و تمیز، قاشق و چنگال‌های استیل را مانند روز اول استفاده‌شان برق بیندازید. برای برق انداختن قاشق و چنگال استیل همچنین می‌توانید از یک پارچه‌ آغشته به سرکه سفید هم استفاده کنید.

 

تمیز کردن قاشق و چنگال استیل

مواد مورد نیاز برای تمیز کردن قاشق و چنگال استیل:

  • فویل آلومینیومی
  • ۲ قاشق غذا خوری جوش شیرین
  • ۲ قاشق غذا خوری نمک
  • آب داغ
  • ظرف پلاستیکی یا شیشه‌ای
  • پارچه نرم یا حوله‌ای بدون پرز
  1. فویل آلومینیومی را ته ظرفی متناسب با ابعاد قاشق و چنگال استیل، به شکلی که قسمت براق آن رو به بالا باشد، قرار دهید. (اگر می‌خواهید از سینک ظرفشویی خود به جای ظرف استفاده کنید، دقت کنید که سینک حتما ضد زنگ باشد، زیرادو فلز ممکن است واکنش نشان دهند و باعث ایجاد لکه شود.
  2. دو قاشق غذا خوری نمک و جوش شیرین را با یکدیگر مخلوط کرده و در ظرف بریزید. دقت کنید که میزان نمک و جوش شیرین مساوی باشد.
  3. قاشق و چنگال استیل را به شکلی که حتما با فویل آلومینیومی‌ تماس داشته باشند، در ظرف قرار دهید.
  4. در حالیکه قاشق و چنگال‌ها در ظرف هستند، مقداری آب را تا مرحله نزدیک به جوش آمدن گرم کنید و با احتیاط بر روی قاشق چنگال استیل بریزید تا روی آن‌ها با آب پوشیده شود. در این مرحله به دلیل وجود جوش شیرین آب کف خواهد کرد، بنابراین ظرفی بزرگ با فضای خالی کافی را برای این کار در نظر بگیرید. واکنش شیمیایی فویل، جوش شیرین، نمک و آب داغ، سیاهی و سولفید را از نقره می‌گیرد و به فویل می‌دهد. به همین دلیل فویل کف ظرف شما تیره خواهد شد.
  5. قاشق و چنگال استیل را به مدت یک تا دو دقیقه و یا در صورت کثیفی شدید، تا پنج دقیقه در آب رها کنید تا خیس بخورند. سپس آن‌ها را بیرون آورده، با آب گرم و صابون شسته و با یک تکه پارچه نرم کاملا خشک کنید .
  6. در صورتیکه کثیفی قاشق و چنگال استیل شما آنقدر شدید بوده که پس از این مراحل، کاملا از بین نرفته است، مقداری خمیر دندان را بر روی قاشق و چنگال استیل بمالید، با حرکتی دورانی و به آرامی‌ با پارچه‌ای نرم آن را تمییز کرده و در آخر با آب گرم و صابون بشویید و به طور کامل با پارچه ای تمیز خشک کنید.

در صورتیکه تعداد قاشق و چنگال‌های شما زیاد است، آن‌ها را دسته دسته کنید و این مراحل را با مواد تازه برای هر دسته تکرار کنید.

 در بین جهانیان ایرانیان از دیرباز جنگاوران بی باک و بی همتا شناخته شده اند این جنگجویان چیره دست  ناگزیر باید از ابزارهای چنگی برخوردار می بودند این ابزار در فرهنگ پارسی زمان هخامنشیان و غیره کمان ابرو ، تیره مژه دلدار، کمند گیسو نامیده و تشبیه شده اند .

سابقه ساخت چاقو در ایران به زمانی بر میگردد که چاقو به عنوان سلاحی سرد از ضرورات زندگی هر فرد بشمار می رفته از قدیمی ترین چاقوهای به دست آمده در تپه سیلک کاشان چاقویی است از جنس سنگ و دسته های آن از جنس استخوان متعلق به 4200 ق.م

حکایت است که ایرانیان قدیم هیچیک بدون شمشیر و سلاح سرد از خانه بیرون نمی رفتند تیغه شمشیرها بقدری برنده بوده که بر طبق داستانهای قدیمی در صورت برخورد از فرق سر تا روی زمین به دو نیم می شد.

یکی از شهرهایی که از دیرباز با توجه به موقعیت جغرافیایی و نقشی که در جنگ های مختلف قبل و بعد از اسلام داشته زنجان بوده است.

قدیمی ترین چاقوی به دست آمده در زنجان مربوط به مرد نمکی چهرآباد متعلق به هیجده قرن پیش می باشد، دسته این چاقو از از جنس شاخ بز و طول آن 11 سانتیمتر و تیغه به طول 5/8 سانتیمتر  ویک غلاف چرمی به لباس مرد نمکی وصل بوده است . چاقوي مزبور را مي توان به عنوان اولين و قديمي‌ترين سند موثق به دست آمده در خصوص صنعت چاقوسازي زنجان نام برد.
با طلوع و ظهور دين مبين اسلام و گسترش آن در سراسر سرزمين ايران، شهر زنجان از جمله مناطقي بود كه با ورود مهاجمان عرب مقابله نمود و اين امر موجب پيدايش جنگ‌هاي متعدد و نيز توليد بيشتر سلاح سرد و رونق فلزكاري در منطقه گرديد.
در دوره ايلخاني مراكزي چون تبريز، مراغه و سلطانيه جاي شهرهائي چون هرات، مرو، نيشابور را گرفته و مركز تجمع هنرمندان و صنعتگران شدند كه تحت حمايت و تشويق حاكمان وقت دوباره به خلق آثار هنري مشغول گرديدند. به خصوص در دوره‌ي سلطنت سلطان محمد خدابنده، الجايتو، سلطانيه پايتخت او، يكي از بزرگترين مراكز فلزكاري آن زمان، مي‌شود. در اواسط قرن 15 ميلادي فلزكاران ايراني از پيروي سبك‌هاي پيشين، به ويژه مغولي، كه يكنواخت و خسته كننده بود، دست برداشتند اين هنرمندان به دليل گسترش معتقدات مذهبي جديد ( تشيع) از يك سو و تحولات سياسي داخل كشور از سوي ديگر سبكي نوين در هنر فلز كاري به وجود آوردند.
با روي كار آمدن صفويان باب تازه‌اي در مكتب هنر ايران گشوده شد، در اوايل حكومت شاه اسماعيل صفوي در جنگ في مابين ايرانيان و عثمانيان، جهت تامين جنگ افزارها و ابزار جنگي از شهرهاي مختلفي ياري گرفت، در كتاب«شاه جنگ ايرانيان در يونان و چالدران» مي‌خوانيم :اسلحه در بسياري از شهرهاي ايران ساخته مي‌شد ولي چند مركز اسلحه سازي در ايران بيش از ساير نقاط اهميت داشت، يكي از آنها كرند بود كه انواع اسلحه از جمله زره، كاسك(خـُود) را در آنجا مي‌ساختند ديگري زنگان يا زنجان به شمار مي‌آمد و صنعتگران زنجاني در ساختن شمشير و خنجر مهارت داشتند، در اصفهان، ري، تبريز نيز انواع اسلحه را مي‌ساختند، با تشويق شاه اسماعيل صنعتگران ايراني كه در خارج از منطقه آذربايجان بودند نيز مبادرت به ساختن اسلحه مي‌كردند. در حقيقت از اواخر قرن دهم هجري برتري اسلحه‌ي ايراني در جهان آن روز زبانزد همگان شد. تاورينه، سياح معروف فرانسوي، كه در زمان شاه صفي و شاه‌عباس دوم ، شاه سليمان 9 بار به ايران مسافرت كرده معتقد است كه ايرانيان در هنر فولادسازي مهارت و استادي كامل دارند و مي‌دانند چگونه فولاد را براي ساختن تيغه‌هاي شمشير، خنجر، قمه، چاقو با زاج و ساير مواد در مراحل مختلف آماده كنند. مرغوبيت محصولات پولادين اين هنرمندان، مديون فولادي است كه از ناحيه‌اي از هند به نام گل كندا، به ايران آورده مي‌شد.
اين جنگ افزار سازان پولاد اروپايي و پولاد ايراني را مناسب نمي‌دانند، زيرا آب دادن فولاد هندي براي آنها سهل‌تر است. شاردن، ديگر سياح فرانسوي، نيز در قرن 16 ميلادي در سياحتنامه‌ي مفصل خود شرح مبسوطي از شمشير و قمه‌اي ساخت ايران آورده است. از قرن 16 تا قرن 19 ميلادي تغييراتي در ساخت تيغه‌هاي شمشير در ايران روي داد بدين معني كه تيغه‌ي آن به مرور خميدگي و انحناي بيشتري پيدا كرد، و از قرن 17 تا 19 خميدگي آن به شكل شمشيرهاي امروزي در آمد.
در دوره‌ي صفويه استاداني چون عبدالغفار سكاك(پيشواي ديني) نقش مهمي در رونق چاقوسازي زنجان داشته است.
اين صنعت تا دوره‌ي قاجاريه، يعني تا دوره ناصرالدين شاه به همين سبك ادامه داشته است و معروفترين آنها چاقوهاي كرند و يا چاقوهاي ساخت حسن (نام استاد زنجاني از استادان آن دوره ) بوده است.
«از حدود قرن 10 هجري قمري شهر زنجان يكي از مراكز مهم صنعتي بوده است كه در آن كارگاههاي مختلف اسلحه‌سازي داير و چاقوسازي نيز يكي از صنايع جنبي آن، محسوب مي‌شده است».
با كشف مجموعه‌ي منحصر به فرد مرد نمكي، پيشينه‌ي تاريخي اين صنعت در زنجان از هيجده قرن پيش به طور قطع مشخص است. از ديگر مدارك موثق موجود در مركز اسناد ملي مي‌توان به مكاتبات معمول شده و يك برگ صورتجلسه‌ي چاقوسازان كه به تاريخ 1323 شمسي اشاره نمود. در اين سند ذيقيمت اسامي و امضاء 31 نفر از چاقوسازان زنجاني قيد گرديده است

چاقوی زنجان

چاقو سازی یکی از صنایع دستی بومی استان زنجان می باشد، نوعی ابزار برنده که با استفاده از استیل، فولاد،استیل فولاد،آهن، برنج، شاخ گوزن،شاخ گاو،استخوان گاو و ….  در انواع مختلف بزرگ و کوچک ساخته و پرداخته می شوند که قدمت چاقو سازی، به دوره حکومت مغول ها در زنجان می رسد.

به طور کلی می توان چاقوی زنجان را از نظر جنس تیغه به دو دسته تقسیم کرد:
1- چاقو های فولادی که به دلیل ذات مستحکم فولاد، دارای مقاومت بالایی می باشند.
2- چاقو های استیل فولاد که در مقابل زنگ زدگی مقاوم هستند.

ظرافت چاقوی زنجان به علت استفاده از مصالح مرغوب و همچنین شکیل بودن از نظر تناسب منطقی در ابعاد تیغه، دسته و غلاف آن می باشد که همگی نشانه زبردستی و تبهر استادان چاقوساز زنجانی می باشد.
از انواع چاقو های متداول زنجان، می توان به چاقوی قلمتراش، چاقوی ضامن دار، چاقوی شکاری، چاقوی صحرایی،ساطور،کارد سلاخی،کارد قصابی، کارد آشپزخانه، چاقوی باغبانی،تبر، شمشیر،قمه، دشنه، قداره و قند شکن که هرر کدام به شکل ها و انواع دسته های مختلف ساخته می شوند.

نحوه نگهداری صحیح چاقو  آشپزخانه:

1-لطفا با لبه ی تیز چاقو روی استخوان و ابزار آلات سخت نکوبید.
2-چاقویی که جنس تیغه آن از فولاد ساخته شده،حتما پس از استفاده آنرا شسته و خشک نمایید و بهتر است کمی با روغن چرب نمایید.
3-چاقویی که جنس تیغه آن استیل فولاد می باشد،خاصیت ضدزنگ دارد و نیازی به خشک کردن و چرب کردن ندارد.
4-برای برش بهتر چاقو، میتوان از مصقل(تیزکن)،قبل از برش استفاده کرد.
5-برای تیز کردن و مصقل زدن، مصقل را با زاویه 30 درجه، بر روی لبه تیغه چاقو  قرار داده و به طرف جلو حرکت دهید.

چاقوی زنجان را چطور تشخیص دهیم؟

 رییس اتحادیه و اصناف چاقوسازان زنجان درباره اینکه چطور می‌توان چاقوی زنجان را از دیگر چاقوهای تولیدشده در کشور تشخیص داد، گفت: دسته و تیغه‌هایی که در چاقوی زنجان و برای مصرف آشپزخانه استفاده می‌شوند یک‌تکه هستند اما چاقوهای کارخانه‌ای که امروزه در سوییس، نروژ، ترکیه و سوئد تولید می‌شوند دسته‌هایی دارند که به صورت جداگانه ساخته می‌شوند.

محمدرضا جرجیسی – رییس اتحادیه و اصناف چاقوسازان زنجان – در گفت‌وگو با ایسنا درباره تفاوت چاقوهای زنجان با شهرهای دیگر که در این زمینه فعالیت دارند، توضیح داد: چاقوها به صورت تخصصی و با تنوع بالا در زنجان تولید می‌شوند. چاقو به صورت دست‌ساز از ابتدا در زنجان و آلمان تولید می‌شده است.

او با بیان اینکه تاریخچه ساخت چاقو در زنجان به دوره هخامنشیان برمی‌گردد، افزود: در زنجان معدنی به نام نمک چهرآباد پیدا شد و مردان نمکی در آن کشف شدند که همه‌ آنها داس و ابزار جنگی انسان‌های اولیه را به کمر داشتند و همین موضوع تاریخچه این ابزار در زنجان را به شش‌هزار سال عقب‌ برد. زنجان حتی پایتخت سلاح‌سازی در زمان هخامنشیان بوده است. در کل این صنعت در استان زنجان قدمت دیرینه‌ای دارد.

رییس اتحادیه اصناف چاقوسازان زنجان ادامه داد: ما در راین کرمان، غرب کرمانشاه، قم و همدان نیز برندهای معروف چاقوسازی داریم اما هیچ‌کدام از آنها به زیبایی و با کیفیت چاقوهای زنجان نیستند به همین دلیل قدرت رقابت با چاقوهای زنجان را ندارند.

جرجیسی درباره اینکه چطور می‌توان چاقوی زنجان را از چاقوی راین تشخیص داد؟ گفت: دسته‌ چاقوهای کرمان از استخوان ساخته می‌شود و چهره‌ای سنتی دارد اما چاقوهایی که در زنجان تولید می‌شوند به‌روز و با بازارهای خارجی قابل مقایسه هستند بنابراین از مواد اولیه‌ای مثل دسته‌های نشکن و نسوز و تیغه‌های ضدزنگ که در کشورهای اروپایی کاربرد دارند، استفاده می‌شود.

او بهترین مشخصه را برای شناخت چاقوهای زنجان، دسته و تیغه دانست و بیان کرد: دسته‌سازی چاقو یک هنر تخصصی محسوب می‌شود. دسته‌ها در چاقوهای آشپزخانه ساخت زنجان به صورت سه‌تکه ساخته می‌شوند و ساخت آنها مراحل متعددی دارد اما دسته چاقوهایی را که در کرمان و شهرهای دیگر تولید می‌شوند داغ و با فشار جزئی به تیغه پیچ می‌کنند که کار تخصصی محسوب نمی‌شود.

جرجیسی بیان کرد: استفاده از استخوان در چاقوسازی  بهداشتی نیست زیرا بعد از مدتی استفاده از آن، بو می‌گیرد. ما هم در زنجان چاقوهایی داریم که دسته آنها را با شاخ گوزن یا گاومیش می‌سازند و قیمت آن‌ها هم ۳۰۰ هزار تومان است  که صرفا در چاقوهای کلکسیونی و ضامن‌دار تزئینی، قلم‌تراشی، شکاری و پیوندزنی استفاده می‌شوند.

او با اعلام اینکه کاربرد چاقوها نیز متفاوت است، توضیح داد: برای مثال جنس تیغه و دسته چاقویی که از آن برای پیوندزنی در کشاورزی استفاده می‌شود متفاوت است و باید تیغه آن حتما از جنس زنگ‌بزن باشد در غیر این صورت لبه‌های چاقو برمی‌گردد.

رئیس اتحادیه اصناف چاقوسازان زنجان اعلام کرد: شاید در زنجان بیش از ۲۰۰ مدل چاقو داشته باشیم که هر کدام تعریف خاص خودشان را دارند. چاقوهای آشپزخانه هم برای خودشان دنیایی دارند که شامل انواع مختلفی از جمله چاقوی سرآشپز، گوشت خردکنی، استخوان پاک‌کنی، دم دستی و غیره می‌شود.

او همچنین درباره جنس فلزی که در چاقوسازی زنجان استفاده می‌شود، اظهار کرد: تمام مواد اولیه‌ای که ما از آن در چاقوسازی استفاده می‌کنیم متاسفانه وارداتی است و در ذوب آهن اصفهان و آذربایجان هم قابل تولید نیست. استیلی که ما از آن استفاده می‌کنیم به دلیل نبود فن‌آوری آن در کشور ما از کشورهای روسیه، اوکراین و آلمان وارد می‌شود.

جرجیسی گفت: ما نمی‌توانیم در کشورمان استیلی را که از لحاظ برندگی، تیغه‌ آن آب‌دیده باشد، ببرد و زنگ نزند، تولید کنیم. بخش عمده‌ای از مواد اولیه که آن را به چاقو تبدیل می‌کنیم وارداتی است و دسته‌های آن نیز از کائوچو است که از هند وارد می‌شود. در زمان قدیم هم از ضایعات تولیدات قاشق و چنگال‌، کارخانه‌های خودروسازی، ضایعات شاه‌فنرهای ماشین‌ها، بدنه‌ داخلی قطارها و اتوبوس‌ها برای تولید چاقو استفاده می‌کردیم.

 

ایرانیان از نخستین مردمانی بودند که از قاشق برای غذا خوردن استفاده کرده اند. در تصویر قاشق سیمین (نقره ای) هخامنشی را میبینید که قدمت آن به ۲۵۰۰ سال میرسد!

قاشق متعلق به دوران هخامنشیان

ﺍﯾﻦ ﺁﻟﯿﺎﮊ ﺳﯿﻤﯿﻦ ﺑﺎ ﺫﻭﻕ ﻭ ﻫﻨﺮ ﻫﺨﺎﻣﻨﺸﯿﺎﻥ ﺩﺳﺖ ﻭ ﭘﻨﺠﻪ ﻧﺮﻡ ﮐﺮﺩﻩ ﺍﺳﺖ. ﺑﺨﺶ ﮐﺎﺳﻪ ﯼ ﺍﯾﻦ ﻗﺎﺷﻖ ﮐﻤﯽ ﭘﻬﻦ ﺗﺮ ﺍﺯ ﻗﺎﺷﻖ ﻫﺎﯼ ﺍﻣﺮﻭﺯﯼ ﺳﺎﺧﺘﻪ ﺷﺪﻩ ﺍﺳﺖ. ﺩﺭ ﺑﺨﺶ ﺩﺳﺘﻪ ﯼ ﻗﺎﺷﻖ ﺍﺭﺩﮐﯽ ﻫﻨﺮ ﺁﻓﺮﯾﻨﯽ ﺷﺪﻩ ﮐﻪ ﺑﺎ ﻣﻨﻘﺎﺭ ﺧﻮﺩ ﻗﺎﺷﻖ ﺭﺍ ﺑﺮ ﺩﻫﺎﻧﺶ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺍﺳﺖ ﻭ ﺷﮑﻞ ﻧﻮﺷﯿﺪﻥ ﺭﺍ ﻧﺸﺎﻥ ﻣﯿ ﺪﻫﺪ.

ﺩﺭ ﺑﺨﺶ ﻣﯿﺎﻧﯽ ﺩﺳﺘﻪ ﻗﺎﺷﻖ ﯾﮏ ﺷﯿﺮ ﻗﺮﺍﺭ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺍﺳﺖ ﮐﻪ ﮔﻮﯾﯽ ﭘﯿﺶ ﺍﺯ ﻧﻮﺷﯿﺪﻥ ﺍﺭﺩﮎ ﺩﺭ ﮐﻤﯿﻦ ﺑﻮﺩﻩ ﺍﺳﺖ ﻭ ﭘﺲ ﺍﺯ ﻧﻮﺷﯿﺪﻥ ﭘﺮﻧﺪﻩ ﺭﺍ ﺷﮑﺎﺭ ﮐﺮﺩﻩ ﺍﺳﺖ. ﺩﺭ ﺑﺨﺶ ﭘﺎﯾﺎﻧﯽ (ﺩﺳﺘﻪ ﻗﺎﺷﻖ ) ﮐﻪ ﻧﻘﺶ ﺩﻡ ﺷﯿﺮ ﺭﺍ ﺩﺍﺭﺩ ﺳﺮ ﻋﻘﺎﺑﯽ ﺭﻭ ﺑﻪ ﺳﻮﯼ ﺷﯿﺮ ﺍﺳﺖ ﮐﻪ ﮐﻤﯽ ﺑﻠﻨﺪ ﺗﺮ ﺍﺯ ﺷﯿﺮ ﻭ ﺍﺭﺩﮎ بوده و ﺍﯾﻦ ﻧﯿﺰ ﺧﻮﺩ ﮔﻮﯾﺎﯼ ﺳﺎﺩﻩ ﺍﯼ ﺍﺳﺖ ﺍﺯ ﺍﯾﻨﮑﻪ ﻋﻘﺎﺏ ﻫﻤﯿﺸﻪ ﺑﺎﻻﺗﺮﯾﻦ ﺩﯾﺪ ﺭﺍ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺩﯾﮕﺮ ﺣﯿﻮﺍﻧﺎﺕ ﺩﺍﺷﺘﻪ ﺍﺳﺖ.

ﺍﯾﻦ ﻫﻨﺮ ﻧﻤﺎﯾﺶ ﺯﻧﺪﮔﯽ ﺯﻧﺠﯿﺮﻩﻭﺍﺭ ﺣﯿﻮﺍﻧﺎﺕ ﺭﺍ ﻧﺸﺎﻥ می دهد. همان بحث اکوسیستم در چرخه حیات موجودات زنده.

ﻣﺤﻞ ﻧﮕﻬﺪﺍﺭﯼ : ﺍﯾﻦ اثر ﻫﻨﺮی تاریخی نیز ﺗﻮﺳﻂ ﻗﺎﭼﺎﻗﭽﯿﺎﻥ ﺑﻪ ﺣﺮﺍﺟﯽ ﮐﺮﯾﺴﺘﯽ ﮐﺸﺎﻧﺪﻩ ﺷﺪﻩ ﻭ ﺑﺎ ﻗﯿﻤﺖ ۲۳,۱۱۵ ﺩﻻﺭ ﺑﻪ ﻓﺮﻭﺵ ﺭﺳﯿﺪﻩ ﺍﺳﺖ.

ﺍﯾﻦ ﻫﻨﺮ ﺑﺴﯿﺎﺭ ﺯﯾﺒﺎ ، ﺩﺭ ﺩﯾﺪ ﻧﺨﺴﺖ ، ﺳﻨﺘﯽ ﻭ ﺳﺎﺩﻩ ﺍﺳﺖ ﺍﻣﺎ ﺑﺴﯿﺎﺭ ﻫﻮﺷﻤﻨﺪﺍﻧﻪ در آن ﻫﻨﺮ ﺁﻓﺮﯾﻨﯽ شده است.

ﺍﯾﻦ ﻫﻨﺮ ﺍﺯ دوران ﻫﺨﺎﻣﻨﺸﯿﺎﻥ بوده و ﺑﻪ ۴۰۰ ﺳﺎﻝ ﭘﯿﺶ ﺍﺯ ﺯﺍﯾﺶ ﻣﺴﯿﺢ ﺑﺎﺯ ﻣﯽ ﮔﺮﺩﺩ.

استفاده از قاشق و چنگال در دوران ساسانی

در حالی که هنوز برخی از کشورهای دنیا با دست غذا می خورند کشور ما حدود ۱۵۰۰ سال پیش در دوره ساسانیان از قاشق و چنگال به عنوان ابزاری برای غذا خوردن استفاده می کرده است.

ورود قاشق و چنگال به فرهنگ و آداب‌ و رسوم ایران، به حدود 120 تا 130 سال پیش برمی‌گردد. این ابزار خوراکی فرهنگی، در راستای سفرهای پی‌درپی ناصرالدین‌شاه به کشورهای خارجی وارد ایران شده است. ناصرالدین‌شاه پس از بازگشت از سفرهای متعدد به کشورهای اروپایی، سوغاتی‌های مختلفی مثل کالسکه و ماشین‌دودی یا ساخت ساختمان‌های بلند را برای ایران با خود به همراه آورد. در حاشیه یکی از این سفرها، ناصرالدین‌شاه قاشق و چنگال را برای ایران از کشورهای اروپایی سوغاتی آورد. بعد از ورود این دو وسیله به ایران، صدراعظم ناصرالدین‌شاه با آداب‌ و رسوم غذا خوردن اروپایی‌ها آشنا بود و شروع به خوردن غذا با قاشق و چنگال کرد. در نتیجه این اتفاق، دیگر پیروان و درباریان به همراه اشرافیان و افراد ثروتمند دولت، به تقلید از صدراعظم ناصرالدین‌شاه، شروع به استفاده از قاشق و چنگال به هنگام غذا خوردن کردند. پس از گذشت زمان کوتاهی، این فرهنگ غربی، کم‌کم در میان تمام مردم شهر رواج پیدا کرد و کم‌کم تبدیل به یک فرهنگ عمومی برای غذا خوردن در ایران شد. در آن زمان قاشق و چنگال‌ها از نقره و مس ساخته می‌شدند و در بعضی موارد سنتی، شاهد قاشق و چنگال‌های روحی هم بودیم. گفتنی است که بسیاری از اشرافیان و افراد ثروتمند جامعه، برای جلب‌توجه و نمایش به دیگر افراد جامعه، برای غذا خوردن از قاشق و چنگال از جنس طلا استفاده می‌کردند. اما طولی نکشید که این عادت نمایشی، جلوه بدی در میان مردم پیدا کرد و محبوبیت خود را از دست داد.

Achaemenid Silver Spoon

 

امروزه قاشق جزیی از زندگی همه ما شده است.

ﻫﻤﯿﺸﻪ ﺑﻪ ﻣﺎ ﮔﻔﺘه شده ﻗﺎﺷﻖ ﻭ ﭼﻨﮕﺎﻝ ﺍﺯ ﻏﺮﺏ ﺑﻪ ﺍﯾﺮﺍﻥ ﻭﺍﺭﺩ ﺷﺪﻩ ﻭ ﺍﯾﺮﺍﻧﯿان ﺑﺎ ﺩﺳﺖ ﻏﺬﺍ می‌خوردند، اما شواهد نشان می دهد، ما پیش از غرب و شرق، برای خوردن غذا از قاشق استفاده می‌کردیم.

قاشق ایرانی است نه غربی، قاشق سیمین هخامنشی گواه این موضوع است.

ﺍﯾﻦ ﺁﻟﯿﺎﮊ ﺳﯿﻤﯿﻦ ﺑﺎ ﺫﻭﻕ ﻭ ﻫﻨﺮ ﻫﺨﺎﻣﻨﺸﯿﺎﻥ ﺩﺳﺖ ﻭ ﭘﻨﺠﻪ ﻧﺮﻡ ﮐﺮﺩﻩ ﺍﺳﺖ. ﺑﺨﺶ ﮐﺎﺳﻪ ﯼ ﺍﯾﻦ ﻗﺎﺷﻖ ﮐﻤﯽ ﭘﻬﻦ ﺗﺮ ﺍﺯ ﻗﺎﺷﻖ ﻫﺎﯼ ﺍﻣﺮﻭﺯﯼ ﺳﺎﺧﺘﻪ ﺷﺪﻩ ﺍﺳﺖ. ﺩﺭ ﺑﺨﺶ ﺩﺳﺘﻪ ﯼ ﻗﺎﺷﻖ ﺍﺭﺩﮐﯽ ﻫﻨـﺮ ﺁﻓـﺮﯾﻨﯽ ﺷﺪﻩ ﮐﻪ ﺑﺎ ﻣﻨﻘـﺎﺭ ﺧﻮﺩ ﻗﺎﺷﻖ ﺭﺍ ﺑﺮ ﺩﻫــﺎﻧﺶ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺍﺳﺖ ﻭ ﺷﮑﻞ ﻧﻮﺷﯿﺪﻥ ﺭﺍ ﻧﺸﺎﻥ می ﺪﻫﺪ.

ﺩﺭ ﺑﺨﺶ ﻣﯿﺎﻧﯽ ﺩﺳﺘﻪ ﻗﺎﺷﻖ ﯾﮏ ﺷﯿﺮ ﻗﺮﺍﺭ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺍﺳﺖ ﮐﻪ ﮔﻮﯾﯽ ﭘﯿﺶ ﺍﺯ ﻧﻮﺷﯿﺪﻥ ﺍﺭﺩﮎ ﺩﺭ ﮐﻤﯿﻦ ﺑﻮﺩﻩ ﺍﺳﺖ ﻭ ﭘﺲ ﺍﺯ ﻧﻮﺷﯿﺪﻥ ﭘﺮﻧﺪﻩ ﺭﺍ ﺷﮑﺎﺭ ﮐﺮﺩﻩ ﺍﺳﺖ. ﺩﺭ ﺑﺨﺶ ﭘﺎﯾﺎﻧﯽ ( ﺩﺳﺘﻪ ﻗﺎﺷﻖ ) ﮐﻪ ﻧﻘﺶ ﺩﻡ ﺷﯿﺮ ﺭﺍ ﺩﺍﺭﺩ ﺳﺮ ﻋﻘﺎﺑﯽ ﺭﻭ ﺑﻪ ﺳﻮﯼ ﺷﯿﺮ ﺍﺳﺖ ﮐﻪ ﮐﻤﯽ ﺑﻠﻨﺪ ﺗﺮ ﺍﺯ ﺷﯿﺮ ﻭ ﺍﺭﺩﮎ بوده و ﺍﯾﻦ ﻧﯿﺰ ﺧﻮﺩ ﮔﻮﯾﺎﯼ ﺳﺎﺩﻩ ﺍﯼ ﺍﺳﺖ ﺍﺯ ﺍﯾﻨﮑﻪ ﻋﻘﺎﺏ ﻫﻤﯿﺸﻪ ﺑﺎﻻﺗﺮﯾﻦ ﺩﯾﺪ ﺭﺍ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺩﯾﮕﺮ ﺣﯿﻮﺍﻧﺎﺕ ﺩﺍﺷﺘﻪ ﺍﺳﺖ؛ ﺍﯾﻦ ﻫﻨﺮ ﻧﻤﺎﯾﺶﺯﻧﺪﮔﯽ ﺯﻧﺠﯿﺮﻩﻭﺍﺭ ﺣﯿﻮﺍﻧﺎﺕ ﺭﺍ ﻧﺸﺎﻥ می دهد.

ﺳﺎﺩﻩ ﺑﮕﻮﯾﯿﻢ ﺍﯾﻦ ﻫﻨﺮ ﺑﺴﯿﺎﺭ ﺯﯾﺒﺎ، ﺩﺭ ﺩﯾﺪ ﻧﺨﺴﺖ ﺳﻨﺘﯽ ﻭ ﺳﺎﺩﻩ ﺍﺳﺖ ﺍﻣﺎ ﺑﺴﯿﺎﺭ ﻫﻮﺷﻤﻨﺪﺍﻧﻪ ﻫﻨﺮ ﺁﻓﺮﯾﻨﯽ ﺷﺪﻩ ﺍﺳﺖ ﮐﻪ ﺍﻣﺮﻭﺯﻩ ﺑﺎ ﻭﺟﻮﺩ ﺗﮑﻨﻮﻟﻮﮊﯼ ﮐﻤﺘﺮ ﺍﺯ ﺍﯾﻨﮕﻮﻧﻪ هنرﻫﺎ ﻣﺸﺎﻫﺪﻩ ﻣﯽ ﮐﻨﯿﻢ.

ﺍﯾﻦ ﻫﻨﺮ ﺍﺯ ﻫﺨﺎﻣﻨﺸﯿﺎﻥ بوده و ﺑﻪ ۴۰۰ ﺳﺎﻝ ﭘﯿﺶ ﺍﺯ ﺯﺍﯾﺶ حضرت ﻣﺴﯿﺢ ﺑﺎﺯﻣﯽ ﮔﺮﺩﺩ.

ﺩﺭﺍﺯﺍﯼ ﻗﺎﺷﻖ: ۱۵.۲ ﺳﺎﻧﺘﯽ ﻣﺘﺮ

ﺷﻮﺭﺑﺨﺘﺎﻧﻪ ﺍﯾﻦ ﻫﻨﺮ ﻫﻢ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻫﻨﺮ های ﭘﯿﺸﯿﻦ ﺗﻮﺳﻂ ﻗﺎﭼﺎﻗﭽﯿﺎﻥ ﺑﻪ ﺣﺮﺍﺟﯽ ﮐﺮﯾﺴﺘﯽ ﮐﺸﺎﻧﺪﻩ ﺷﺪﻩ ﻭ ﺑﺎ ﻗﯿﻤﺖ ۲۳,۱۱۵ ﺩﻻﺭ ﺑﻪ ﻓﺮﻭﺵ ﺭﺳﯿﺪﻩ ﺍﺳﺖ.